Drijvende golfdempers

Kustafslag is het probleem
Sinds een halve eeuw is de kustafslag groter dan de aanwas. Tijdens storm wordt het zand van de duinen en het droge strand naar de vooroever verplaatst. Bij stormen, met vier tot vijf meter zeeniveauverhoging, zullen de hoge golven gemakkelijk de duinen kunnen bereiken en de kracht hiervan zal het zand van dat duin tot voorbij de brandingszone in zee doen verdwijnen. Bij een dijk bestaat het gevaar van overslag met dijkbreuk als gevolg.
Het in zee gespoelde zand zal slechts voor een klein deel weer terugkeren en voor het grootste deel met de stroom naar het noorden verdwijnen. De noodzaak van extra kustbescherming wordt steeds duidelijker.

Eindeloze zandsuppleties
De Zandmotor werd aan de man gebracht als zou het een innovatieve wijze zijn van Working with Nature. Tegen de natuurlijke kustprocessen in wordt er zand opgespoten, dat vervolgens, sneller dan we wensen, weer in zee verdwijnt. Het blijft verbazen dat bij kustbescherming de keuze viel op het aanbrengen van zacht en gemakkelijk weg te spoelen materiaal .
Het voorspelde verspreidingstempo blijkt nu al ver af te wijken van wat berekend is. Begrijpelijk, want het gedrag van weer, water en zand is onberekenbaar.
Enkele krachtige stormen kunnen de suppleties van jaren in een keer teniet doen.

Cutterzuiger Volvox Scaldia zand 'rainbowend' - bron: beeldbank Rijkswaterstaat

Met het stijgen van de zeespiegel zal steeds verder zeewaarts, in toenemende mate, zand gesuppleerd moeten worden teneinde de flauwe helling van de vooroever te handhaven en de golven te dempen. Een gebed zonder einde, waar veel overheidsgeld mee gemoeid is. Alleen de zandhandel vaart er wel bij.

Nu is men de Hondsbossche Zeewering van een laag zand aan het voorzien die tot voorbij de strekdammen zal reiken. Door de westwaartse ligging t.o.v. de kust en het daar dan verder ontbreken van strekdammen, zal de zandsuppletie door de noordwaarts gerichte kuststroom gaan werken als een mini-zandmotor met sterke erosie. Hoe kan men kiezen voor suppletie en erosie, terwijl er effectieve kustaanwas mogelijk is?

De werking van golfdempers
Bij lage, korte golven vindt kustaanwas bij het strand plaats. Golfdempers toppen de golven af en vullen de golfdalen. Testen bij TU-Delft wezen uit dat tussen de golfdempers passerende zeven meter hoge golven zich mengden met de door de golfdempers gedempte golven naar ca 3,5 m. De kracht van golven die halveren neemt af tot een vierde van de sterkte. Drijvende golfdempers voorkomen zo zandafslag en dijkoverslag. Het effect van lagere golven is ook dat zich aan de vooroever een steiler profiel vormt. De golfdempers tappen van de twintig kilometer brede noordwaarts stromende zandrivier het voor de kust benodigde zand af. Ze bevorderen de kustaanwas en houden het zand in zekere mate voor het strand vast.

Lage golven brengen zand, hoge golven halen zand weg

Kustafslag en erosie bij storm

De gedempte stormgolven worden inclusief zand versneld onder de ponton doorgedrukt en stromen verder richting strand waar het zand wordt vastgehouden. Bij het terugstromen naar het golfdal is de druk lager en verdwijnt minder zand zeewaarts.

De golfdempers veroorzaken een positief zandtransport vanaf de zandrivier richting kust. De kust ontvangt zand en heeft bovendien minder zand nodig omdat de huidige flauwe vooroeverhelling niet meer nodig is.

Duurzame kustbescherming
Drijvende golfdempers reduceren de vernietigende kracht van hoge golven en bevorderen samen met de natuurlijke processen de kustaanwas. Ze schaden het milieu niet, zijn aanzienlijk goedkoper, flexibel en bij voorrang in te zetten op de meest kwetsbare plekken. Bovendien geven golfdempers veel meer zekerheid, wat een grotere waterveiligheid betekent.
Zandsuppleties werken juist tegen de processen in en verstoren zowel op de plaats van winning als op de suppletielocatie het milieu. Recent gaf het RIOZ aan dat afname van de visstand in de Waddenzee weleens veroorzaakt zou kunnen worden door de vele suppleties.
Zowel wat betreft waterveiligheid, kosten, ecologie, voorspelbaarheid en duurzaamheid winnen golfdempers het ruimschoots van zandsuppleties.

Gedempte golven brengen bodemhellingzand naar strand en duin

Wijziging van het deelprogramma Kustbescherming
Met één miljard investering aan golfdempers is de gehele kust snel veilig te maken. We verwachten dan ook zeker dat golfdempers meegenomen gaan worden in de afwegingen voor de Deltabeslissing Waterveiligheid.
Begin bij de aanleg van golfdempers bij de zwakke delen en breid dit daarna verder uit, terwijl men de zandsuppletie langzaam kan afbouwen.
Een pilot voor de Hondbossche en Pettense Zeewering mag wat ons betreft meteen aanvangen. Voor de Hondbossche Zeewering zijn de kosten van 30 stuks 126 m lange golfdempers, met 44 m tussenruimte, ca 45 miljoen euro inclusief onderhoud. Ze gaan zo’n 50 jaar mee. Vergelijken we dat met de voor de komende 20 jaar geschatte suppletiekosten van 300 miljoen euro en meer, dan is een heroverweging aan te bevelen. De kosten van zandsuppleties zijn doorgaans vier maal zo hoog als die van drijvende golfdempers.


Ook al lijkt de zandlobby momenteel met geen 100 bulldozers in beweging te krijgen, golfdempers blijken in alle opzichten beter te voldoen. Dat zal uiteindelijk de doorslag geven voor de keuze van kustbescherming.
Op de kaft van het DP2014 prijkt een foto van de Zandmotor. Dit geeft aan dat er nog een hele omwenteling in denken plaats moet vinden. Maar dat die er komt is zeker!

Ing. Rob van den Haak