Randstad met stukjes getijdennatuur, een fabeltje !

Om Building with Nature (BwN) in de stad te stimuleren, heeft de stichting EcoShape de gebrekkige getijdennatuur in Rotterdam en de Drechtsteden als uitgangspunt genomen. Het resultaat zijn factsheets waarin volgens de stichting verschillende BwN-oplossingen zijn beschreven.
Door een tekort aan ruimte worden het kleinschalige plannetjes op basis van lokale systeemanalyses. Zo wordt de ontwikkeling van stukjes getijdennatuur op een ongeschikte locatie zonder duurzaamheid gepromoot. Kunt u er nog een touw aan vastknopen?
In dit artikel reageert de Adviesgroep Borm & Huijgens op de publicatie “Building with Nature in deltasteden: factsheets brengen oplossingen in kaart”.

Als eerste voorbeeld van Building with Nature noemt Ecoshape de zandmotor voor de kust van Hoek van Holland. “Een ander bekend voorbeeld is het vastleggen van duinzand met helmgras. De werking is precies het tegenovergestelde van de zandmotor. Waar de natuurkrachten bij de zandmotor ruim baan krijgen, wordt het duin in dit voorbeeld juist beschermd tegen de natuurkrachten.” aldus EcoShape.
Maar is het beschermen tegen natuurkrachten samenwerken met de natuur en is het tegen de natuurlijke processen in suppleren van zand dan ook samenwerken met de natuur?
Het ene wel, maar het andere niet. Helmgras vangt het zand dat de natuur door water en wind naar de kust brengt. Dat is zeker samenwerken met de natuur, maar deze methode bleek uiteindelijk onvoldoende om kustafslag te voorkomen en zo werd de zandmotor ingezet.

Kusterosie door stormafslag Foto: Piet van Noort

Noodsuppletie
Als noodmaatregel wordt er nu, geheel tegen de natuurlijke processen in, zand gewonnen uit de Noordzeebodem en tegen de kust gelegd in de vorm van de Delflandse zandmotor. Dit tast het ecosysteem op minstens twee locaties aan, op de zeebodem en aan de kust. Vervolgens reageert de natuur met een tegengestelde reactie, door het zand weer af te slaan en te verspreiden. Onder water verstoren zandstormen het milieu tot ver langs de kust. Dit alles ten koste van bodemleven en visstand. Tegen beter weten in wordt hier elke zandverspreiding als een BwN-succes gepromoot. Maar aan de culminerende en kostbare zandsuppleties komt nooit een einde. Een schoolvoorbeeld van tegenwerken van de natuur en gedoemd te mislukken.

Kustafslag

Samenwerken
Nu brengen lage golven zand naar de kust en veroorzaken hoge golven afslag. Met drijvende golfdempers, die de golfhoogte halveren en de golfkracht tot een kwart reduceren, zal de natuur op een zeer geleidelijke wijze het benodigde zand naar de kust brengen en daar houden. Dat is pas samenwerken met de natuur. Goedkoop en duurzaam. Wat de natuur zelf neerlegt is immers blijvend, wat de mens tegendraads deponeert blijkt tijdelijk.

Ondanks het nadrukkelijk advies van de Deltacommissie uit 2008 tot samenwerken met water, blijft het een raadsel waarom het Deltaprogramma op het punt van kustbescherming die keuze nog altijd niet maakt.

Factsheets
Maar nu naar de plannen van EcoShape, mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling van de Europese Unie.
Historisch geografisch gezien werd het rijkelijk aanwezige brak- en zoetwatergetijdenmilieu in Nederland zeldzaam en bleef er als gevolg van een gegraven doorsteek door de duinen (lees Nieuwe Waterweg) op een ongeschikte locatie een restant over.
Het project ‘Building with Nature in deltasteden’ ontwikkelt er nu naar eigen zeggen de inrichtingsalternatieven voor het realiseren van getijdennatuur langs waterkeringen in de stad, in havengebieden en bij stadsparken. Een allegaartje van factsheets, met slecht onderbouwde plansuggesties, is het pover resultaat. Een prachtige artist impression, met onder meer lepelaar en kwak, illustreert de dromen van EcoShape. De PR van ‘natuurontwikkelingsprojecten’ mag immers wat kosten.

Onmogelijk
Zoutwatergetijden zijn mondiaal zeer prominent aanwezig en het hier resterende zoet getijdenmilieu blijkt van geringe waarde. De open Nieuwe Waterweg draagt namelijk niet bij aan ecologische kwaliteit. Bij eb verdwijnen er enorme zoetwaterbellen in zee, die verstoring geven tot in de Waddenzee en bij vloed dringt het zout ver landinwaarts. Ook de wisselende mate van zoutindring zorgt voor verstoring.
Een zoetwatergetijdenvegetatie bestaat uit enkele doorgaans zeer algemene plantensoorten, die weliswaar in een specifieke combinatie bijeen staan. Het is een soortenarm en snel veranderend milieu dat zich zeewaarts verplaatst en ontwikkelt. Bij de Nieuwe Waterweg is dit voortgaande proces door sterke milieuwisselingen, intensieve exploitatie en ruimtegebrek onmogelijk.

Ballonnetjes doorgeprikt
De tijdelijkheid van de huidige watersystemen in deze stedelijke omgeving wordt duidelijk door de noodzaak van de aanleg van zeesluizen voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Gelukkig komt er daarbij voldoende zoet water vrij om het ‘verlies’ van getijdennatuur langs het Oude Maasje en andere plaatsen te compenseren. Alle fases van estuariene dynamiek worden met de aanvoer van rivierwater in de Zuidwestelijke Delta mogelijk. Dit biedt duurzaam perspectief voor meer en voortgaande getijdennatuur van een beduidend hogere kwaliteit.
Een compleet estuarium is veel beter dan de ballonnetjes, die EcoShape heeft opgelaten.
Laten we die laatste maar snel vergeten.

Wil Borm

Adviesgroep Borm & Huijgens - januari 2016