Planvorming Grevelingen en Volkerak-Zoommeer kent alleen verliezers

Gaten in het land
Zeegaten zijn grotendeels ontstaan door menselijk handelen en veroorzaakten tientallen watersnoodrampen, waaronder de Zuiderzeevloed (1916) en de Watersnoodramp (1953). Zeegatdynamiek is onze erfvijand die werd bestreden door de Zuiderzeewerken en de Deltawerken. Gebrek aan visie en daadkracht bij de landelijke stuurgroep van het Deltaprogramma maakt dat de noodzakelijke kustlijnverkorting nog altijd niet wordt voortgezet met afsluiting van de Nieuwe Waterweg. Zo blijft de Zuidwestelijke Delta verstoken van aanvoer van zoet water. De Zeeuwse eilanden hebben nooit zo stevig in het zout gelegen als nu. Vroeger was er immers nog brak water vanwege de doorstroming met zoet rivierwater.

Waarom zoutbehoud?
Van al het water op de wereld is 97,5 % zout en 2,5 % zoet. Het meeste zoete water zit opgeslagen in ijs, sneeuw en in de grond en slechts 0,3 % daarvan, dus 0,0075 % van al het water, bevindt zich in meren en rivieren. We dienen dan ook zuinig om te springen met het relatief zeer zeldzame zoete oppervlaktewater, dat voor leven en welvaart van groot belang is.Tijdens de aanleg van de Deltawerken is echter besloten om van de Grevelingen, toen een gepland zoet meer, alsnog een zout meer te maken. Enkele decennia later blijken de milieuproblemen groot. We mogen concluderen dat de keuze voor een zout en stilstaand Grevelingenmeer foutief is geweest. Men dient vervolgens te zoeken naar doorstroommogelijkheden in combinatie met estuariene dynamiek, hét natuurdoel van het Nationaal Waterplan. Met een estuarium kan de stormvloedkering als afsluitbare estuariummond eindelijk een hoge bijdrage leveren aan de West-Europese natuurwaarden.
Daarentegen is het binnenhalen van zout en getij onverantwoord in een land dat voor meer dan de helft beneden de zeespiegel ligt.

Niets te kiezen
De ontwerp-rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer vermeldt naast de huidige situatie maar liefst zeven alternatieven. Alle halen echter het getij via de Noordzee verder binnen en schenken geen aandacht aan de ontwikkeling van een estuarium. Ondanks het ruim ogende aanbod valt er eenvoudig niets te kiezen, want ze presenteren stuk voor stuk averechtse keuzes. Er worden geen reële keuzemogelijkheden gepresenteerd die bijdragen aan de doelen waterveiligheid, zoetwatervoorziening en estuariene dynamiek.
De samenstellers van de ontwerp-rijksstructuurvisie hebben zich dan ook laten opzadelen met een onmogelijke opdracht.

Blauwalgen
Er is ons geen enkele onderbouwde reden bekend om het Volkerak-Zoommeer te verzilten.
Verzilting veroorzaakt er massale sterfte van flora en fauna. Een doorlaat in de Brouwersdam geeft vervolgens een beperkt getijde dat genivelleerd wordt door de waterstandschommelingen onder invloed van de zee en resulteert in een onstabiel getijdenmilieu. De combinatie van afstervende organismen, een teveel aan nutriënten, verstoring, gebrek aan doorstroming en doodlopende trajecten vraagt om overlast blauwalgen. Ditmaal worden dat plagen van zoutresistente blauwalgen, zoals die massaal kunnen optreden in de Oostzee
.

Een gebrekkige MKBA
De bijbehorende MKBA (maatschappelijke kosten- en batenanalyse) van de rijksstructuurvisie doet zichzelf geweld aan doordat deze barst van vermoedens, onzekerheden en subjectieve voorspellingen. Ze geeft wel aan dat de aanleg van een getijdencentrale is onderzocht en niet rendabel is. Zonder overheidssubsidies zal geen enkele private partij de schouders onder een dergelijke centrale zetten.

Nationale noodberging
De rijksstructuurvisie stelt dat waterberging op de Grevelingen niet nodig is voor de waterveiligheid in de Rijn-Maasdelta, met als reden dat het niet kosteneffectief is. Men lijkt zich niet bewust van de beperkte capaciteit van het Volkerak-Zoommeer, de risico’s die hier bij berging worden genomen en de schade die daarbij wordt aangericht. Beseft men wel dat een nationale noodberging in de Zuidwestelijke Delta van cruciaal belang is voor een klimaatbestendig Nederland en dat hiervoor alle beschikbare wateren ingezet behoren te worden?
Een nationale noodberging tussen de voormalige zeedijken en de dammen van de Deltawerken is de meest voor de hand liggende oplossing. Dit betekent dat Haringvliet, Grevelingen, Oosterschelde en Westerschelde op termijn met elkaar verbonden dienen te worden voor een maximaal waterbergend vermogen.

Water naar de zee
Er is sprake van grootschalig zoetwaterverlies bij de Nieuwe Waterweg.
Zodra besloten wordt tot aanleg van zeesluizen verandert de landelijke zoetwaterverdeling aanzienlijk ten gunste van een klimaatbestendig Nederland. Met nieuwe deltabeslissingen, die maatregelen voor de korte termijn koppelen aan een langetermijnvisie, wordt dan het merendeel van de huidige planvorming overbodig.

We mogen concluderen dat de ontwerp-rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer op de meest cruciale punten de plank mis slaat.

Tot en met 1 december 2014 kunt u nog uw zienswijze geven via www.platformparticipatie.nl/rgv .

Pijnlijk is dat er geen beroep mogelijk is tegen de definitieve rijksstructuurvisie. Vol ongeloof zal men zich later afvragen wat de Nederlanders toch bezield heeft om dergelijke loze plannen te realiseren. Deze planvorming veroorzaakt slechts problemen en jaagt de gemeenschap onnodig op kosten. Ze kent alleen verliezers.

Wil Borm


Adviesgroep Borm & Huijgens – integraal waterbeheer november 2014