Een samengaan van Plan Beaufort

en Advies Borm & Huijgens

24 december 2010 H2O / 25/26

Een landelijk inrichtingsvoorstel voor
waterveiligheid, zoetwatervoorziening en estuariene dynamiek

Samenhang
Tussen de heersende opvattingen over hoe we met het rivierwater dienen om te gaan bestaan grote verschillen, die zich manifesteren in talrijke en zeer uiteenlopende ideeën. Daarbij blijkt eenmaal op de rails gezet beleid vaak moeilijk om te buigen en hiervan afwijkende ideeën worden niet gemakkelijk meer in overheidsplannen opgenomen. De vele planvorming brengt onrust die niet bevorderlijk is voor het draagvlak dat de realisatie van een klimaatbestendig Nederland behoeft.

Allereerst is een samenhangend landelijk plan op hoofdlijnen vereist, voordat er regionaal gericht gewerkt kan worden. Men dient daar te investeren waar dit het meest efficiënt is. Om gemiste kansen en kapitaalvernietiging te voorkomen, kan bij alle plannen in beeld gebracht worden in hoeverre ze bijdragen aan waterveiligheid, zoetwatervoorziening en estuariene dynamiek. Selectie op relevantie verschaft duidelijkheid voor de te maken keuzes.


Afsluiting Nieuwe Waterweg
De zeespiegel stijgt en er dringt meer zout water Nederland binnen. Het huidige waterbeheer is erop gericht om verzilting en zoutindringing via de Nieuwe Waterweg zoveel mogelijk te voorkomen door heel veel rivierwater daarheen te leiden. Midden in de regio waar waterkwaliteit en zoetwateraanvoer het meest onder druk staan, gaat momenteel het merendeel van het zoete water in zee verloren. Dit maakt van onze Rijksoverheid de grootste waterverspiller. De landelijke zoetwatervoorziening is zo letterlijk dweilen met de kraan open en zout dringt steeds verder landinwaarts. Op termijn is dit niet houdbaar.
Met de realisatie van zeesluizen voor de Nieuwe Waterweg komt er voldoende zoet water vrij voor alle landelijke wateropgaven in de komende eeuwen. Onvoldoende beschikbaarheid van zoet water is in ons zoetwaterland een door de mens gemaakt probleem, dat niet hoeft te blijven.
Een inrichting met één zeegeul naar zowel de Europoort als naar de nog aan te leggen zeesluizen, zoals weergegeven op de afbeelding, lijkt een efficiënte oplossing. Tijdens de gehele aanleg blijven de vrije doorvaart en de beperkte waterveiligheid intact.

Samengaan van visies
De visie van Borm & Huijgens richt zich op estuariene dynamiek, op het behoud van de zoetwatervoorraden en waterveiligheid door middel van berging. Het Plan Beaufort bouwt voort op het concept “Watersnelweg Waal” van Rijkswaterstaat uit 2003 en richt zich vooral op waterveiligheid. De belangrijkste onderdelen van dit plan zijn twee primaire dijkringen, overbelastbare dijken, een sterke kust en een verdeelwerk bij Pannerden.
Voor beide is afsluiting van de Nieuwe Waterweg met sluizen een vereiste.
Het ineenschuiven van de twee visies geeft optimale waterveiligheid en een reguleerbaar estuarien milieu. Hierbij blijven de zoetwatervoorraden behouden.

Het samenvoegen in dit artikel betekent niet dat beide visies als zelfstandige plannen niet blijven bestaan.

Reguliere rivierwaterafvoer
Bij het inrichtingsvoorstel `Plan Beaufort en Advies Borm & Huijgens´ stroomt het zoete water onder normale omstandigheden op de eindtrajecten via verlengde routes naar zee. Dit onder vrij verval en met een lagere stroomsnelheid en een iets hoger rivierpeil dan nu.
Zowel voor de Zuidwestelijke Delta als bij de Afsluitdijk, komt de zee hierdoor relatief verder weg te liggen. Hierdoor wordt de rivieropwaartse invloed van de zee teruggedrongen, de verzilting tegengegaan en blijven de zoetwatervoorraden behouden.

Afsluiting van de Nieuwe Waterweg met zeesluizen is noodzakelijk om de Randstad te beschermen. Er komt hierbij voldoende zoet water beschikbaar om ruimte en keuzemogelijkheden te geven aan de herijking van de landelijke zoetwaterverdeling. Het Rijnmondgebied kan indien nodig lozen via spuisluizen.

Doorstroming maakt de deltawateren weer gezond . Estuariene dynamiek kan gestalte geven aan het grootste herstelproces van de West-Europese natuur, namelijk het herstel van de ecologische relaties tussen de zee en de stroomgebieden van Rijn, Maas en Schelde.

Zowel de overgang van zout naar zoet als de mate waarin de Oosterschelde iets verzoet zijn reguleerbaar middels kribben en de spuisluizen. Dit garandeert stabiele, duurzame en tevens dynamische natuurontwikkeling.

Een teveel aan zoet water kan naar keuze worden afgevoerd via de Nieuwe Waterweg, het Volkerak-Zoommeer en de Haringvlietsluizen.

Bij ernstig zoetwatertekort wordt er niet of nauwelijks gespuid en is de doorstroming minimaal.

Opvang van piekafvoeren
Nabij Pannerden zorgt een verdeelwerk voor reductie van de noordelijke Rijnwaterafvoer. Bij extreem hoge afvoeren wordt het rivierwater naar de Zuidwestelijke Delta geleid. Op momenten dat er bij piekafvoeren niet gespuid kan worden, wordt de maximale bergingscapaciteit ingezet en kan als laatste het Volkerak-Zoommeer nog als komberging fungeren. Hoogwaterkeringen en zeesluizen beschermen dan het Rijnmondgebied.
Om stagnatie van doorstroming in het Hollandsch Diep zo lang mogelijk te voorkomen zijn alle Deltawateren van de verlengde route opgenomen in de noodberging. Zodra het zeeniveau het toelaat, zijn er meerdere spuimogelijkheden inzetbaar. Bij de Afsluitdijk worden de bestaande spuisluizen gebruikt. Voorspuien is een middel om de tijdelijke bergingscapaciteit extra te vergroten. Het is afhankelijk van de klimaatverandering of een dergelijk systeem aan de normen voor waterveiligheid blijft voldoen.

Wanneer Nederland eenmaal is verdeeld in een Noordelijke en Zuidelijke grote dijkring, met daartussen de Watersnelweg Waal, gelegen tussen hoge klimaatdijken, speelt de opvangcapaciteit van de Zuidwestelijke Delta geen cruciale rol meer. Bij piekafvoeren gaat het rivierwater tussen klimaatdijken zoveel mogelijk of helemaal rechtstreeks door de Haringvlietsluizen naar zee. Hiermee is naar verwachting de klimaatbestendigheid van Nederland voor de komende 200 jaar gegarandeerd.

Adviesgroep Borm & Huijgens – Bureau Beaufort

oktober 2010


Websites:
www.adviesgroepbormenhuijgens.nl
www.bureaubeaufort.com